← Tüm projeler

Arduino'suz Karanlıkta Yanan Lamba

Arduino ve kod olmadan, yalnızca bir 9V pil, BC547 transistör, LDR ve potansiyometreyle kurulan bir gece lambası: ortalık kararınca LED kendiliğinden yanar, aydınlanınca söner. Potansiyometreyle lambanın ne kadar karanlıkta yanacağını sen ayarlarsın. Temel elektroniğin üç taşını öğretir: gerilim bölücü (potansiyometre ve LDR), transistörün küçük bir beyz akımıyla büyük bir akımı açıp kapayan bir anahtar olarak kullanılması ve LED'in akımını dirençle sınırlamak. Arduino projelerinde hep kullanılan bu parçaların Arduino'suz da nasıl çalıştığını görürsün.

Gerekli malzemeler

• 1 × Breadboard 830 Pin (MB-102)
• 1 × 9V Alkalin Pil (6LR61)
• 1 × BC547 NPN Transistör
• 1 × LDR Işık Sensörü (5 mm)
• 1 × 10K Potansiyometre
• 1 × LED - Kırmızı (5mm)
• 1 × Direnç 47 kΩ (1/4W)
• 1 × Direnç 470 Ω (1/4W)
• 6 × Jumper Kablo - Erkek/Erkek

Bağlantı adımları

1. 1

   Potansiyometreyi tak ve uçlarını bağla

   

   Bu projede Arduino yok: bütün devre breadboard'un alt yarısında ve alttaki güç sıralarında kurulur, pil en son bağlanır. Potansiyometrenin üç bacağını alt yarıda E sırasına tak: sol bacak 4., orta bacak 5., sağ bacak 6. sütuna gelsin. Bacaklar breadboard'a tam oturmayabilir, sıkıca bastır. Kısa siyah bir kabloyla 4. sütunu alttaki mavi çizgili (−) sıraya, kısa kırmızı bir kabloyla 6. sütunu alttaki kırmızı çizgili (+) sıraya bağla. Böylece potansiyometre 9V'u böler: mili çevirdikçe orta bacaktaki gerilim 0 ile 9V arasında değişir.

   • potansiyometre sol bacak → 4. sütun, alt yarı
   • potansiyometre orta bacak → 5. sütun, alt yarı
   • potansiyometre sağ bacak → 6. sütun, alt yarı
   • 4. sütun, alt yarı → alttaki mavi çizgili (−) sıra (siyah kablo)
   • 6. sütun, alt yarı → alttaki kırmızı çizgili (+) sıra (kırmızı kablo)
2. 2

   47 kΩ direnci tak

   

   47 kΩ direnci (sarı - mor - turuncu - altın) alt yarıda C sırasına yatay tak: bir ucu 5. sütuna (potansiyometrenin orta bacağı), öbür ucu 9. sütuna gelsin. 9. sütun birazdan transistörün beyzi olacak. Bu direnç beyze giden akımı sınırlar; LDR ile birlikte beyzin gerilimini de belirler.

   • 47 kΩ direnç → 5. ve 9. sütunlar, alt yarı
3. 3

   BC547 transistörü tak

   

   BC547'nin düz yüzü (üzerinde yazı olan taraf) sana bakacak şekilde üç bacağını alt yarıda E sırasına tak: soldaki bacak C (kolektör) 8., ortadaki B (beyz) 9., sağdaki E (emitör) 10. sütuna gelsin. Kısa siyah bir kabloyla 10. sütunu alttaki (−) sıraya bağla. Transistör burada bir anahtar: beyze giren küçük bir akım, kolektörden emitöre çok daha büyük bir akımın geçmesine izin verir. Transistörü ters takarsan devre çalışmaz; düz yüzün sana baktığından emin ol.

   • BC547 transistör C (kolektör) bacağı → 8. sütun, alt yarı
   • BC547 transistör B (beyz) bacağı → 9. sütun, alt yarı
   • BC547 transistör E (emitör) bacağı → 10. sütun, alt yarı
   • 10. sütun, alt yarı → alttaki mavi çizgili (−) sıra (siyah kablo)
4. 4

   LDR'yi tak

   

   LDR'nin bir bacağını alt yarıda A sırasında 9. sütuna (beyz), öbür bacağını alttaki mavi çizgili (−) sıraya tak; bacakları uzanacak kadar hafifçe bük. LDR'nin yönü yoktur, bacaklar karışabilir. LDR üzerine ışık düştükçe direnci azalan bir parça: aydınlıkta beyzin akımını toprağa çeker ve transistörü kapalı tutar, karanlıkta direnci artınca akım beyze gider.

   • LDR öbür bacağı → alttaki mavi çizgili (−) sıra
   • LDR bir bacağı → 9. sütun, alt yarı
5. 5

   LED'i ve 470 Ω direnci tak

   

   Kırmızı LED'in uzun bacağını (+) alt yarıda E sırasında 17. sütuna, kısa bacağını (−) 16. sütuna tak. 470 Ω direnci (sarı - mor - kahverengi - altın) 17. sütunda A sırasından alttaki (+) sıraya tak. Mavi kabloyla 8. sütunu (transistörün kolektörü) 16. sütuna (LED'in kısa bacağı) bağla. Akım pilden dirence, oradan LED'e, transistörün kolektöründen emitörüne ve toprağa gider. 470 Ω, 9V ile LED'den yaklaşık 15 mA geçirir: LED parlak yanar ve zarar görmez.

   • kırmızı LED uzun bacak (+) → 17. sütun, alt yarı
   • kırmızı LED kısa bacak (−) → 16. sütun, alt yarı
   • 470 Ω direnç (1. bacak) → 17. sütun, alt yarı
   • 470 Ω direnç (2. bacak) → alttaki kırmızı çizgili (+) sıra
   • 16. sütun, alt yarı → 8. sütun, alt yarı (mavi kablo)
6. 6

   Pili bağla ve eşiği ayarla

   

   Devre kurulunca pili en son bağla. 9V pile kablolu bir pil klipsi (snap konnektör) tak; çoğu klipsle satılır, yoksa ayrıca alınması gerekir. Klipsin kırmızı telini alttaki (+) sıraya, siyah telini alttaki (−) sıraya tak; teller kısaysa ya da breadboard'a girmiyorsa erkek-erkek kablolarla uzat. Şimdi eşiği ayarla: odanın normal ışığında potansiyometrenin milini LED tam sönene kadar çevir. Sonra LDR'nin üstünü elinle kapat: LED yanmalı. Lamba gece yanık kalacaksa pil yaklaşık bir gün dayanır; işin bitince klipsi çıkar, devre LED sönükken de biraz akım çeker.

   • alttaki kırmızı çizgili (+) sıra → 9V pil + ucu (kırmızı kablo)
   • alttaki mavi çizgili (−) sıra → 9V pil − ucu (siyah kablo)

Arduino kodu

// Bu projede Arduino ve kod yok: devre
// 9V pille kendi başına çalışır.
//
// Nasıl çalışır?
// Potansiyometre 9V'u böler: orta
// bacağında 0 ile 9V arası bir gerilim
// vardır. Bu gerilim 47 kΩ üzerinden
// transistörün beyzine gider. LDR ise
// beyzi toprağa (−) bağlar.
//
// Aydınlıkta LDR'nin direnci düşüktür:
// akımı toprağa çeker, beyze akım
// kalmaz. Transistör kapalı, LED söner.
//
// Karanlıkta LDR'nin direnci çok artar:
// akım beyze gider. Küçük beyz akımı
// transistörü açar, kolektörden
// emitöre çok daha büyük bir akım
// geçer ve LED yanar.
//
// Potansiyometreyi çevirince eşik
// değişir: lambanın ne kadar karanlıkta
// yanacağını sen seçersin.

Sonuç

Pili bağlayınca odanın ışığına göre LED ya söner ya yanar; potansiyometreyle LED'in tam söndüğü noktayı bul. LDR'yi elinle kapatınca ya da ışığı söndürünce LED kendiliğinden yanar; ışık gelince söner. Ortalık yavaş yavaş kararıyorsa LED de yavaş yavaş parlar: transistör tam açık ile tam kapalı arasında da çalışabilir. Potansiyometreyi bir yöne çevirince lamba daha aydınlıkta, öbür yöne çevirince ancak iyice karanlıkta yanar. LED hiç yanmıyorsa önce transistörün düz yüzünün sana baktığına (C-B-E) ve LED'in uzun bacağının 17. sütunda olduğuna bak, sonra pilin klipsini ve gerilimini kontrol et. LED hep yanıyorsa potansiyometreyi öbür yöne çevir ya da LDR'nin gölgede kalmadığından emin ol. Güvenlik: 9V pilin iki ucunu birbirine ya da bir metale değdirme; kısa devre olan pil ısınır.